سمینارهای کالجی”مفهوم دیگر بودن”ساحل نوری

میخائیل میخائیلویچ باختین فیلسوف روسی ادبیات بود، که آثار تأثیرگذاری در حوزهی نقد و نظریهی ادبی نوشته است. اصطلاحات «گفتوگویی» و «گفتوگوگرایی» اغلب به مفاهیمی مرتبط است که میخائیل باختین از آن در اثرش در بابِ تئوری ادبی (تخیّل گفتوگویی) بهره برده است. باختین اثر ادبی گفتوگویی را در مقابل اثر تکگویانه قرار میدهد. اثر گفتوگویی بر پایهی گفتوگوی پیوسته، با آثار ادبی دیگر پیش میرود و تنها پاسخ، تصحیح، سکوت در برابر یا گسترشِ اثر قبلی نیست، بلکه ارتباط آگاهانه برقرار کردن با اثر قبلی و به همانسان پیوسته آگاه شدن از سوی اثر پیشین است. ادبیات گفتوگویی در ارتباط و مراوده با آثار گوناگون و متعدّد است. این موضوع تنها تأثیرگذاری صرف نیست؛ چراکه گفتوگو در هر دو سو ادامه پیدا میکند و اثر ادبیِ پیشین، به اندازهی اثر حاضر تغییر مییابد و دگرگون میشود. ارائهی نظریهی (رابطهی من و تو) باختین و راهگشایی افکار او، در کنش متقابل ضروری و غیرقابل اجتناب ذهن آدمی و جهان، تحت تأثیر «نظریهی کانت» مبنی بر ادراک پدیدهها توسط ذهن آدمی، که شرایط زمانی و مکانی خود را بر پدیدهها تحمیل میکند بود و موجب پدید آمدن این نظریه شد.